Վերջին ժամանակներուն Հայաստանի հանրային կեանքին մէջ ակնյայտ դարձած է դերերու մտահոգիչ փոխատեղում մը։ Մինչ պետական իշխանութիւնները կը ձգտին խիստ սահմանագիծ մը հաստատել՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ ձայնը սահմանափակելու ազգի ճակատագրին վերաբերող հարցերուն շուրջ, միեւնոյն ժամանակ կը նկատուի գործադիր իշխանութեան ներգրաւուածութիւն Եկեղեցւոյ ներքին կեանքին առնչուող գործընթացներու մէջ։

Անհրաժեշտ է յիշեցնել պատմական իրողութիւն մը, որ երբեմն անհանգստութիւն կը պատճառէ պաշտօնական շրջանակներուն. Հայ Առաքելական Եկեղեցին ազգային բնոյթ ունեցող հաստատութիւն է։ Դարերու ընթացքին, երբ հայկական պետականութիւնը օտար կայսրութիւններու տիրապետութեան հետեւանքով քաղաքական քարտէսէն դուրս մղուած էր, Եկեղեցին եղած է ոչ միայն հոգեւոր ապաստան, այլեւ լեզուի պահպանման, մշակութային շարունակականութեան, հաւաքական գոյատեւման եւ ազգային ինքնութեան հիմնական հենարանը։

«Չմիջամտելու» փաստարկը

Աշխարհիկութեան սկզբունքին յղումով, իշխանութիւնները կը շեշտեն, թէ Եկեղեցին պէտք չէ արտայայտուի անվտանգութեան, տարածքային ամբողջականութեան կամ ինքնիշխանութեան հարցերուն շուրջ։ Սակայն այս մօտեցումը հարցադրումներ կը յառաջացնէ, երբ կը վերաբերի այն հաստատութեան, որ պատմականօրէն ստանձնած է ազգի գոյատեւման հետ առնչուած պատասխանատուութիւններ։

Երբ Հայաստանի եւ Արցախի ապագան հանրային մտահոգութեան առարկայ կը դառնայ, Եկեղեցին իր պատմական եւ բարոյական առաքելութեան շրջանակին մէջ կը նկատէ իր տեսակէտը արտայայտելը այն գործընթացներուն շուրջ, որոնք կրնան ազդեցութիւն ունենալ ընդհանուր բարիքի վրայ։ Քաղաքականութիւնը իր ընդհանրական իմաստով հանրային շահի հոգատարութիւնն է, եւ այս ոլորտին մէջ Եկեղեցին դարերու ընթացքին ունեցած է շարունակական ներկայութիւն։

Իշխանութեան անհամաչափութիւնը եւ հաստատութենական լարուածութիւնը

Հասարակութեան մէջ մտահոգութիւն կը յառաջացնեն այն զարգացումները, երբ վարչապետը հանդիպումներ կ’ունենայ եկեղեցական շրջանակներու որոշ ներկայացուցիչներու հետ՝ ներկայացուելով իբրեւ ենթադրեալ «եկեղեցական նորացման» գործընթացներ։ Այս երեւոյթները բազմաթիւ դիտորդներու կողմէ կը ընկալուին որպէս Եկեղեցւոյ ներքին կեանքին նկատմամբ միակողմանի ներգրաւուածութիւն։

Նոյնպէս, հանրային մտահոգութիւն կը յառաջացնէ այն հանգամանքը, որ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ դատական գործընթացներ տեղի կ’ունենան քաղաքականօրէն զգայուն միջավայրի մէջ, ինչպէս նաեւ եկեղեցական բարձրագոյն ղեկավարութեան ներկայացուցիչներուն անձնական կեանքին շուրջ հրապարակային քննարկումները, որոնք կը նպաստեն հասարակական բեւեռացման։

Այս համատեքստին մէջ անհրաժեշտ է ընդգծել հետեւեալ հիմնական նկատառումները.

Պետութիւնը եւ իր լիազօրութիւններու սահմանները.
Ժողովրդավարական եւ իրաւական պետութեան սկզբունքներուն համաձայն, քաղաքացիական իշխանութիւններու լիազօրութիւնները կը սահմանափակուին սահմանադրական շրջանակներով։ Կրօնական հաստատութեան կառուցուածքին, ներքին կարգապահութեան եւ կանոնական հարցերուն վերաբերող խնդիրները կը գտնուին այդ հաստատութեան ինքնավարութեան շրջանակին մէջ։ Պետական մեխանիզմներու ներգրաւուածութիւնը նման հարցերու մէջ հասարակութեան որոշ շրջանակներու կողմէ կը դիտարկուի որպէս հաստատութիւններու ինքնուրոյնութեան սահմաններու խախտում։

Եկեղեցւոյ դերակատարութիւնը եւ օրինականութիւնը.
Իր ազգային բնոյթին եւ պատմական ճանապարհին շնորհիւ, Հայ Առաքելական Եկեղեցին ունի հասարակական վստահութիւն եւ օրինականութիւն, որ կ’անցնի քաղաքական շրջափուլերէն։ Անոր Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդը հաւաքական մարմին մըն է, ուր հոգեւորականներ եւ աշխարհականներ համատեղ կը մասնակցին որոշումներու կայացման, արտացոլելով հայկական համայնքի բազմազանութիւնը։ Այս մարմինն է, որ իրաւասու է անդրադառնալու Եկեղեցւոյ ներքին հարցերուն եւ իր միաբաններուն վարքին։

Եզրակացութիւն

Եկեղեցւոյ դերը զուտ ծիսական գործառոյթով սահմանափակելու մօտեցումը բազմաթիւ շրջանակներու մէջ կը ընկալուի որպէս հասարակութիւնը իր բարոյական կողմնացոյցներէն մէկէն զրկելու վտանգ։ Այն իրավիճակը, ուր քաղաքացիական իշխանութիւնները կը ներգրաւուին կրօնական հարցերու մէջ, դատական գործիքակազմը կը կիրառուի քաղաքականօրէն զգայուն վէճերու համատեքստին մէջ, եւ եկեղեցական բարձրագոյն ղեկավարութիւնը կը դառնայ հրապարակային քննադատութեան առարկայ, կրնայ բացասաբար ազդել հաստատութենական վստահութեան եւ հասարակական համերաշխութեան վրայ։

Հայաստանին անհրաժեշտ է Եկեղեցի մը, որ պատասխանատու կերպով կրցած ըլլայ բարձրաձայնել իր տեսակէտը այն պահերուն, երբ հասարակական ուղին կը դառնայ անորոշ։ Պատմական փորձառութիւնը կը յուշէ, որ կառավարութիւնները իրենց բնոյթով ժամանակաւոր են, պետութիւնը կրնայ անցնիլ տարբեր փուլերու միջով, իսկ ազգային եւ հոգեւոր հաստատութիւնները կը շարունակեն իրենց առաքելութիւնը սերունդներու ընդմէջէն։