Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը՝ ՀԲԸՄ, չծնաւ խաղաղ ժամանակներու մէջ։ Ան ծնաւ փոթորկին մէջ, երբ հայ ժողովուրդը իր ամենամութ ժամուն կը դիմակայէր, եւ մէկը որոշեց, որ պատասխանը լռութիւնը չէ, այլ կազմակերպութիւնը։ Կան հաստատութիւններ, որոնք կը ծնին, որովհետեւ ժողովուրդ մը կը մերժէ անհետանալ։ ՀԲԸՄ-ն անոնցմէ մէկն է։
Երբ Պողոս Նուպարը հիմնեց զայն 1906-ի Ապրիլ 15-ին Գահիրէի մէջ, հայկական պետութիւն չկար, անվտանգութիւն չկար, ապագայի որեւէ վստահութիւն չկար։ Կար, սակայն, կամք։ Եւ այդ կամքը ձեւ առաւ ցանցի, գործուն համերաշխութեան, կոնկրէտ գործողութեան տեսքով հոն, ուր ուրիշներ կը տեսնէին միայն աւերակ։
Հարիւր քսան տարի ետք, այդ հիմնադիր որոշումը հենարան կը հանդիսանայ աւելի քան 30 երկիրներու կէս միլիոն հայերու համար։
Սակայն հաստատութիւնները ինքնիրենց չեն պահպանուիր։ Կը պահպանուին, որովհետեւ իւրաքանչիւր սերունդ կ'ընտրէ զայն ընել։ Գալուստ Կիւլպէնկեանը զայն ըրաւ պատերազմներու արանքի տարիներուն՝ ապաստան ապահովելով Սուրիոյ եւ Լիբանանի համայնքներուն, երբ աքսորը անվերջ կը թուէր։ Արշակ Գարագէօզեանը զայն ըրաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին, երբ նոյնիսկ կեդրոնատեղին ստիպուեցաւ Ատլանտեան Օւկիանոսը անցնիլ գոյատեւելու համար։ Եւ հէնց Ալեքս Մանուկեանն էր, որ գրեթէ չորս տասնամեակի ընթացքին ՀԲԸՄ-ն վերածեց սփիւռքի ամենամեծ հայկական կազմակերպութեան՝ փարոսի, ոչ թէ պարզապէս հաստատութեան։
Լուիզ Մանուկեան Սիմոնը ժառանգեց այդ փարոսը եւ ուղղեց զայն դէպի ապագայ. բացաւ դռները երիտասարդներու առջեւ, ամրապնդեց կապերը անկախ Հայաստանի հետ եւ նախաձեռնեց Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարանի հիմնումը։
Պերճ Սեդրակյանը 22 տարուայ առաջնորդութեան ընթացքին հաստատեց, որ մեծ հաստատութիւնները ոչ թէ իներցիայով կը գոյատեւեն, այլ ինքնադաւաճանութենէ զերծ մնալով մշտապէս նորոգուելու որոշումով։
Այսօր Սեմ Սիմոնեանը կ'առաջնորդէ ՀԲԸՄ-ն, որ կը բախի մարտահրաւէրներու, զորս Պողոս Նուպարը չէր կրնար պատկերացնել. աւելի ցրուած սփիւռք, աւելի մասնատուած ինքնութիւններ, աշխարհ մը, որ աւելի արագ կը փոխուի քան սերունդները։ Եւ այնուամենայնիւ, առաքելութիւնը անփոփոխ է։
«Սարդարաբադ» օրաթերթէն մենք կը կարծենք, որ ՀԲԸՄ-ի նման հաստատութիւնները շատ աւելին են քան բարեգործական կազմակերպութիւններ. անոնք անտեսանելի ճարտարապետութիւնն են, որ հենարան կը հանդիսանայ հայ ժողովուրդին՝ առանց սեփական հողի։ Անոնք ապացոյց են, որ ինքնութիւնը պասիւ կերպով չի ժառանգուիր. ան կը կառուցուի, կը պաշտպանուի եւ կը փոխանցուի գիտակից ջանքով՝ սերունդէ սերունդ։
Այս տարեդարձին մենք ոչ միայն կը նշենք 120 տարուայ պատմութիւնը։ Կը նշենք ամէն օր նորոգուող որոշումը՝ շարունակել հայ մնալ։ Որովհետեւ քանի դեռ այդ որոշումը գոյութիւն ունի, ոչ մէկ աքսոր վերջնական պիտի ըլլայ, եւ ոչ մէկ պատմութիւն աւարտած պիտի ըլլայ։
