Քեթէ․ հայկական յիշողութեան համը

Հայկական խոհանոցի բազմաթիւ մասնայատուկ ուտեստներուն մէջ Քեթէն առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ։ Աւելի քան պարզ թխուած պատրաստութիւն մը, ան կը մարմնաւորէ այն ժողովուրդի պատմութիւնը, ընտանեկան կեանքը եւ մշակութային ինքնութիւնը, որ դարեր շարունակ պահպանած է իր աւանդութիւնները։

Հայկական խոհանոցի ամենահին եւ ամենասիրուած բաղադրատոմսերէն մէկը համարուող Քեթէն ունի բազմաթիւ շրջանային տարբերակներ։ Ան կրնայ ըլլալ պարզ կամ միջուկով, սակայն իր բոլոր ձեւերուն մէջ կը պահպանէ մէկ հիմնական յատկանիշ՝ սերունդներ շարունակ ուղեկցած է հայ ժողովուրդի առօրեային։

Սննդագիտութեան պատմաբանները Քեթէն կը կապեն հարստացուած հացերու եւ խմորեղէններու այն լայն ընտանիքին, որ զարգացած է Կովկասի եւ Անատոլուի տարածքներուն մէջ՝ գիւղացիական բաղադրատոմսերու հիման վրայ, որոնք սերունդէ սերունդ բանաւոր կերպով փոխանցուած են։ Անոր պատրաստութիւնը կը պահանջէր ընտանիքներու մեծ մասին համար մատչելի բաղադրիչներ՝ ալիւր, կարագ կամ կենդանական իւղ, մածուն կամ խմորուած կաթ, իսկ երբեմն ալ՝ հաւկիթ։

Ի տարբերութիւն այն ուտեստներուն, որոնք վերապահուած էին բացառիկ տօնակատարութիւններու, Քեթէն կը կազմէր պատմական Հայաստանի բազմաթիւ շրջաններու առօրեայ սննդակարգին մասը։ Իր գործնականութիւնը, սննդարար արժէքը եւ երկար պահպանուելու կարողութիւնը զայն կը դարձնէին իտէալական սնունդ՝ երկրագործական աշխատանքներու եւ երկար ճանապարհորդութիւններու համար։

Ժամանակի ընթացքին իւրաքանչիւր շրջան զարգացուց իր տարբերակը։ Ոմանք տափակ եւ կլոր էին, իսկ ուրիշներ՝ միջուկով։ Որոշ վայրերու մէջ ան կը պատրաստուէր ճորիզով (խորիզ), այսինքն՝ բովուած ալիւրի եւ կարագի խառնուրդով, որ Քեթէին կու տար փշրուն կառուցուածք եւ անզուգական համ՝ հայկական աւանդական խոհանոցի բնորոշ յատկանիշներէն մէկը։

Հայոց Ցեղասպանութենէն եւ հայ համայնքներու աշխարհասփիւռ տարածումէն ետք, Քեթէն նոր ճամբորդութեան մը սկսաւ աքսորեալ ընտանիքներուն հետ։ Արժանթինի, Լիբանանի, Սուրիոյ, Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ ան շարունակեց պատրաստուիլ հայկական տուներուն մէջ՝ որպէս նախնիներու հայրենիքին հետ կապը պահպանելու եւ մշակութային ժառանգութիւնը նոր սերունդներուն փոխանցելու միջոց։

Մինչեւ այսօր ալ, սփիւռքի բազմաթիւ տուներու մէջ, նոր թխուած Քեթէի բոյրը կը յիշեցնէ խոհանոցին մէջ խմոր շաղող մեծ մայրերու, ընտանեկան հաւաքներու եւ միասնական տօնակատարութիւններու մասին։

Իւրաքանչիւր պատառը իր մէջ կը պարունակէ սերունդէ սերունդ փոխանցուած պատմութիւն մը՝ այս համեստ պատրաստութիւնը վերածելով յիշողութեան, պատկանելիութեան եւ հայկական ինքնութեան իսկական խորհրդանիշի։

https://youtu.be/1nmmAKKARr4