Փիլաւ. Պատմութեան Հատիկը՝ Ամէն Պատառի Մէջ
Փիլաւը աւելի քան պարզ կերակուր մըն է. անիկա պատմութեան կենդանի արտայայտութիւնն է, ճաշատեսակ մը, որ կտրած է դարեր ու աշխարհագրութիւններ՝ դառնալով մարդկութեան ամենահին եւ ամենատոկուն սննդային հիմքերէն մէկը: Ամէն սեղանի շուրջ, փիլաւը կը պատմէ հանդիպումներու, գաղթերու եւ մշակոյթներու երկխօսութեան պատմութիւնը:
Անոր արմատները կը հասնին մինչեւ Հին Դարեր՝ Հնդկաստանի եւ պատմական Պարսկաստանի հանդիպման վայրը: Նոյնիսկ անունը կը վկայէ այդ ճամբորդութեան մասին. սանսկրիտերէն pulaka-էն (որ կ’ակնարկէ բրինձի փոքր բաժիններու), մինչեւ պարսկերէն polow, որ այսօրուայ բազմաթիւ անուանումներուն հիմքն է: Բառերէն անդին, փիլաւը բնորոշողը իր հիմնական արհեստագիտութիւնն է. հատիկները եփել անուշահոտ հեղուկի մէջ՝ միացնելով արգանակը, իւղը եւ համեմները, հասնելու համար համի, կառուցուածքի եւ սննդարարութեան կատարեալ հաւասարակշռութեան:
Կը կարծուի, թէ այս ձեւը տարածուած է դէպի Արեւմուտք՝ Ալեքսանտր Մակեդոնացիի արշաւանքներուն եւ, յատկապէս, Մետաքսի Ճանապարհի առեւտրականներու անդադար երթեւեկին շնորհիւ: Այդ ճամբորդութեան ընթացքին, փիլաւը վերափոխուեցաւ առանց իր էութիւնը կորսնցնելու՝ յարմարելով տեղական բաղադրիչներուն. բրինձ՝ բարեբեր շրջաններու մէջ, ցորեն կամ գարի՝ չորային տարածքներու մէջ:
Մէկ Աշխարհագրութիւն, Բազմաթիւ Ինքնութիւններ
Իր լայնածաւալ տարածման ընթացքին, փիլաւը իւրաքանչիւր տարածաշրջանի մէջ ստացաւ իր յատկութիւնները: Բաղադրիչներէն անդին, փիլաւը կեդրոնական դեր խաղցած է բազմաթիւ մշակոյթներու ընկերային կեանքին մէջ. մէկ կաթսան կրնայ կերակրել շատերը՝ խորհրդանշելով առատաձեռնութիւնը եւ ընտանեկան միասնականութիւնը: Կովկասի եւ դրացի շրջաններու մէջ, լաւ պատրաստուած փիլաւ հրամցնելը յարգանքի բարձրագոյն նշան է:
Հատիկի փայլքը եւ անոնց իրարմէ անջատ ըլլալը կը վկայեն հիւրընկալին հմտութեան մասին:
Փիլաւը Հայկական Միջավայրի Մէջ
Հայաստանի մէջ փիլաւը ստացաւ ինքնայատուկ ինքնութիւն՝ սերտօրէն կապուած իր աշխարհագրութեան հետ: Լեռնային երկրի մը մէջ, ուր ցորենը պատմականօրէն գերիշխող էր, ձաւարը (բլղուր) դարձաւ հիմնական հիմքը: Հայկական խոհանոցի տարբերիչ յատկութիւններէն մէկը մանր թելահայթի տապակելն է՝ նախքան հատիկը աւելցնելը: Այս պարզ թուացող քայլը կը փոխէ վերջնական արդիւնքը. անիկա կը զօրացնէ համերը եւ կու տայ այն տապակած երանգը, որ դարձած է Կովկասի խոհանոցային աւանդութեան անսխալելի դրոշմը:
Այսօր, փիլաւը կը շարունակէ մնալ ինքնութեան եւ յիշողութեան խորհրդանիշ: Ճաշատեսակ մը, որ իր պարզութեան մէջ կը պարփակէ դարերու հասարակաց պատմութիւն: Որովհետեւ ամէն մէկ բուրաւէտ հատիկի մէջ կայ աւելին, քան պարզապէս սնունդ. կայ մշակոյթ, հող եւ համայնք:
https://youtu.be/NNErjNhoQvs?si=ewYLN7Wzr08zrf-W
https://www.instagram.com/reel/DXu1KCbp1f9/?igsh=MXFscGFjM2RwNDlnOA==
